De accountant aansprakelijk?

Kan een accountant, die immers – waarschijnlijk als geen ander – inzicht heeft in de cijfers van een onderneming aansprakelijk zijn jegens derden, indien deze derden zijn afgegaan op deze cijfers? Dat een slordige accountant aansprakelijk kan zijn ten opzichte van de onderneming mag duidelijk zijn. Dat is immers zijn opdrachtgever en door fouten te maken pleegt de accountant wanprestatie. Maar heeft de accountant ook jegens derden een zorgplicht?

EXTERNE WERKING ACCOUNTANTSWERKZAAMHEDEN
In het algemeen wordt aangenomen dat een accountant zeker een publieke taak heeft, met name bij het controleren en goedkeuren van een jaarrekening. En niet uitgesloten kan worden dat een derde op basis van een dergelijke jaarrekening inclusief accountantsverklaring bepaalde beslissingen neemt, bijvoorbeeld het besluit om met de betreffende onderneming te contracteren of om in deze onderneming te beleggen (indien het een beursgenoteerde onderneming betreft). Wat dat betreft hebben de werkzaamheden van de accountant dus externe werking.

ARREST VIE D’OR
In 2006 heeft het hoogste rechtscollege van Nederland, de Hoge Raad, in het zogenoemde Vie d’Or-arrest de maatstaven voor de beoordeling van dergelijk extern handelen van de accountant nader gedefinieerd. Bij beantwoording van de vraag of een accountant onrechtmatig en dus schadeplichtig jegens een derde heeft gehandeld dienen alle omstandigheden van het geval meegewogen te worden. Vragen als: ‘Heeft de accountant zich aan alle nationale en internationale normen gehouden?’, ‘In hoeverre was de daadwerkelijk geleden schade voor de accountant voorzienbaar?’, ‘Heeft de accountant redelijke controlemaatregelen genomen of waarschuwingen afgegeven om de schade te voorkomen?’ spelen allemaal een rol. Het Vie d’Or-arrest geeft aan dat de mogelijke aansprakelijkheid van een accountant jegens derden weliswaar uiterst zorgvuldig moet worden beoordeeld, maar dat het zeker niet onmogelijk is. Dat betekent dat het risico van aansprakelijkheid voor accountants dus in potentie enorm is. De accountant kan in de contractuele relatie met de opdrachtgever wel zijn aansprakelijkheid beperken, doorgaans door middel van een exoneratieclausule in zijn algemene voorwaarden, maar deze contractuele beperkingen gelden niet ten opzichte van derden, die immers niet in een contractuele relatie tot de accountant staan.

BEPERKING AANSPRAKELIJKHEID
Op Europees niveau wordt er al enige tijd gesproken over een wettelijke beperking van de aansprakelijkheid van accountants. Onder het publiek zijn de meningen verdeeld. De een is vóór beperking, vanwege het onevenredige risico op een enorme claim, de ander is tegen, want het houdt de accountant ‘tenminste een beetje scherp’.

In 2008 heeft de Europese Commissie aan de EU-lidstaten een aanbeveling gedaan. Deze aanbeveling houdt in om voor accountants zowel hun contractuele als hun externe aansprakelijkheid wettelijk te beperken, behoudens in gevallen van opzet. Een dergelijke beperking zou bijvoorbeeld kunnen bestaat uit het vaststellen van een maximum schadevergoedingsbedrag of een formule aan de hand waarvan de maximale schadevergoeding kan worden berekend.

Een Europese aanbeveling heeft geen bindende kracht, maar vormt vaak wel de opmaat voor de voorbereiding van (wel) bindende wetgeving in de Europese lidstaten. De Nederlandse wetgever lijkt hier echter vooralsnog niet mee bezig te zijn…