Ondernemen in je eentje?

Als ik de cliëntenkring van mijn kantoor met één woord zou moeten omschrijven, dan zou ik zeggen: ‘De Onderneming’. Ik sta als advocaat graag ‘De Onderneming’ bij, in al haar verschijningsvormen maar ook in al haar levensstadia, van de geboorte via haar overlijden tot een eventuele wedergeboorte (of juist het voorkomen van dit alles). Ondernemen kun je ook alleen. Zo wordt ons vaak gevraagd te adviseren over het starten van een onderneming. Een van de eerste vragen die ik als advocaat stel is: welke rechtsvorm ga je gebruiken? Voor enthousiaste en geïnspireerde starters is dat natuurlijk niet de meest vrolijke vraag, maar wel erg belangrijk. Het recht biedt een uitgebreide keuze aan rechtsvormen; als je alleen gaat ondernemen, hoeft het niet per sé een eenmanszaak te zijn. Zo kan een onderneming ook in de vorm van een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (B.V.) gegoten worden. De B.V. heeft ten opzichte van de eenmanszaak als belangrijkste voordeel dat men alleen in bepaalde gevallen in privé aansprakelijk is voor de schulden van de B.V. Bij de eenmanszaak sta je altijd met je gehele privévermogen in voor de schulden van je onderneming.

Rechtspersoonlijkheid
Een B.V. is niets anders dan een juridische constructie (of iets minder eerbiedig gezegd, een juridisch verzinsel) is, maar is wél door de wet met rechtspersoonlijkheid behept, waardoor zij als een volwaardig, handelingsbekwaam persoon aan het maatschappelijk verkeer kan deelnemen. De B.V. kan dus bezittingen en schulden hebben, overeenkomsten sluiten en juridische procedures aanspannen. Dit laat natuurlijk onverlet dat een B.V. alleen maar kán bestaan omdat er één of meer natuurlijke personen achter zitten. Om te voorkomen dat er misbruik wordt gemaakt van de B.V.-constructie kent het Nederlandse recht enkele specifieke verplichtingen voor het geval de aandelen van een B.V. in één hand zijn. Dit geldt overigens ook voor de N.V., maar voor het gemak spreek ik hier alleen over de B.V.

Aandeelhoudersbesluiten
Belangrijke besluiten, zoals de vaststelling van de jaarrekening en benoeming en ontslag van bestuurders, worden door de algemene vergadering van aandeelhouders genomen. Er kan ook buiten vergadering worden besloten, maar dat dient dan met algemene stemmen te geschieden, waarbij de stemmen schriftelijk dienen te worden uitgebracht. Nu er bij een eenpersoons-B.V. nooit sprake zal kunnen zijn van een ‘vergadering’, zullen aandeelhoudersbesluiten dus automatisch met algemene stemmen genomen worden, maar dienen ze ook altijd op schrift gesteld te worden.

Handelsregister
Indien een B.V. één 100%-aandeelhouder heeft, schrijft de wet voor dat daarvan opgaaf wordt gedaan bij het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. Men kan dus nooit anoniem enig aandeelhouder van een B.V. zijn. Óók indien de aandelen behoren tot een huwelijksgemeenschap (waarmee gelijkgesteld wordt de gemeenschap uit hoofde van geregistreerd partnerschap) wordt aangenomen dat sprake is van een éénpersoonsvennootschap, die dus als zodanig geregistreerd dient te worden in het Handelsregister. Voor de goede orde: bij andere gemeenschappen dan een huwelijksgemeenschap/gemeenschap uit geregistreerd partnerschap, zoals een nalatenschap of een maatschap, is er géén sprake van een enig aandeelhouderschap.

Schriftelijke vastlegging rechtshandelingen B.V.-aandeelhouder
De belangrijkste bepaling voor een eenpersoons-B.V. is artikel 2:247 van het Burgerlijk Wetboek. Dit artikel schrijft voor dat rechtshandelingen (bijvoorbeeld het sluiten van een contract) tussen de B.V. en de enig aandeelhouder, waarbij de B.V. wordt vertegenwoordigd door diezelfde enig aandeelhouder (bijvoorbeeld omdat diegene ook bestuurder van de B.V. is) schriftelijk dienen te worden vastgelegd. Dit geldt alleen niet indien de rechtshandeling onder de bedongen voorwaarden tot de gewone bedrijfsuitoefening van de B.V. behoort. Wat onder ‘gewone bedrijfsuitoefening’ wordt volstaan is niet altijd even duidelijk. Duidelijk is wel dat bijvoorbeeld een managementovereenkomst of een leningovereenkomst hier niet onder valt; het sluiten van dit soort contracten is immers doorgaans niet de normale activiteit van de B.V. Is de rechtshandeling niet schriftelijk vastgelegd, dan kan deze ten behoeve van de vennootschap worden vernietigd.

Dit artikel is met name geschreven om de curator in een eventueel faillissement van de B.V. een extra mogelijkheid te geven dergelijke rechtshandelingen te vernietigen. Het gevolg kan bijvoorbeeld zijn dat een curator een niet schriftelijk vastgelegde managementovereenkomst vernietigt en de reeds betaalde managementvergoedingen terugvordert. Dat is heel vervelend zijn, terwijl het gemakkelijk voorkomen had kunnen worden.

Niet schrikken!
Schrik je nu ineens op? Dat is misschien niet nodig. De wet noemt namelijk geen termijn voor de schriftelijke vastlegging, dat kan ook ná het verrichten van de rechtshandeling gedaan worden (maar niet als de B.V. inmiddels al failliet is…).